Als een kind opa of oma verliest: wat kun je doen?

Als opa of oma overlijdt, verliest een kind niet alleen een persoon maar ook een hoekje van zijn week: de vaste woensdagmiddag, de pepermuntjes in de la, de stoel waar altijd iemand in zat. Juist die kleine, herhalende dingen maken het gemis concreet — en daarmee ook bespreekbaar.

Laat je eigen verdriet zien

Veel ouders proberen hun tranen weg te slikken tot het kind naar bed is. Kinderen voelen dat toch, en trekken dan hun eigen conclusie: er is iets aan de hand waar we niet over praten. Beter is om het te benoemen en er meteen een einde aan te plakken: 'Ik ben verdrietig omdat ik mijn moeder mis. Ik huil even, en zo gaat het weer.' Zo leert een kind dat verdriet mag bestaan én weer wegtrekt.

Waar je wel voorzichtig mee bent: een kind tot troostgever maken. Zinnen als 'jij bent nu mijn steun' leggen een gewicht neer dat te zwaar is voor kleuterschouders. Zoek je eigen steun bij volwassenen.

Mag een kind mee naar de uitvaart?

In de praktijk: meestal wel, en achteraf zijn kinderen die erbij waren er vaker blij mee dan kinderen die thuisbleven. De voorwaarde is voorbereiding. Vertel vooraf precies wat het kind gaat zien en horen, in gewone woorden: de kist, hoe die eruitziet, dat oma daarin ligt, dat er muziek is, dat er volwassenen zullen huilen, en wat er daarna met de kist gebeurt.

Wat helpt op de dag zelf

• ✦Geef het kind een taak: een tekening in de kist leggen, een bloem uitzoeken, een steen neerleggen.
• ✦Wijs één volwassene aan — een tante, een buurvrouw — die alleen op dit kind let en met hem naar buiten kan.
• ✦Neem een tas mee met wat te drinken, een koekje en iets om te tekenen.
• ✦Spreek af dat weggaan mag. 'Als je het niet leuk meer vindt, zeg je het en dan gaan we naar buiten.'
• ✦Dwing niets af: niet kijken in de kist, niet knuffelen, niet iets zeggen waar iedereen bij is.

De weken en maanden erna

De eerste dagen zijn vol mensen, bloemen en aandacht. Het echte gemis begint pas daarna, als iedereen weer aan het werk is en de woensdagmiddag leeg blijkt. Reken op gedrag dat een stapje terug lijkt: broekplassen, niet alleen willen slapen, weer een speen willen, driftbuien om niets, of juist opvallend braaf zijn.

• ✦Houd het dagritme zoveel mogelijk gelijk; voorspelbaarheid geeft veiligheid.
• ✦Licht school of de opvang in, zodat de juf weet waar plots huilen vandaan komt.
• ✦Maak een herinneringsdoosje dat het kind zelf mag pakken en sluiten.
• ✦Blijf de naam van opa of oma gewoon gebruiken aan tafel — dat maakt praten normaal.
• ✦Sla belangrijke data niet over: verjaardag, kerst, de eerste schooldag. Benoem ze kort.

Wanneer schakel je hulp in?

Overweeg een kindertherapeut, de huisarts of de jeugdverpleegkundige als een kind na een aantal maanden nauwelijks meer speelt, ernstige angsten houdt (niet naar school durven, panisch worden als jij weggaat), langdurig terugvalt in slapen of eten, of consequent elke verwijzing naar de overledene wegduwt. Dat is geen falen van jou — het is dezelfde stap als naar de huisarts gaan met een hoest die niet overgaat.

Een verhaal om samen te lezen

'Oma Milly en de Grote Zee' gaat precies over dit verlies: Dylan moet zijn liefste grootouder missen. Het boek werkt net zo goed bij het overlijden van een opa of een andere dierbare, omdat het vooral gaat over hoe liefde blijft bestaan als iemand er niet meer is. Bestel het boek direct op deze site

Voor veel gezinnen wordt het voorlezen zelf een klein ritueel: elke avond dezelfde pagina's, tot het kind ze uit zijn hoofd kent en zelf begint te vertellen.

“Ik zal er altijd voor je zijn. Of ik nu naast je loop, of in de wind fluister.”