Kind mee naar de uitvaart? Zo bereid je een kleuter voor

Kinderen die niet mee mochten, vertellen jaren later vaak dat ze dat gemist hebben. Kinderen die wél meegingen maar niets wisten, herinneren zich vooral de schrik: de stilte, de kist, volwassenen die huilden zoals ze nog nooit hadden gezien. Het verschil zit dus niet in wel of niet meegaan, maar in de voorbereiding.

Wel of niet meenemen?

Stel de vraag aan het kind zelf, maar stel hem pas nadat je hebt uitgelegd wat een uitvaart is. 'Wil je mee?' is een onmogelijke vraag voor iemand die geen beeld heeft bij het antwoord. 'Er is een afscheid. Daar staat een kist met het lichaam van oma erin. Er is muziek, mensen vertellen verhaaltjes over haar en veel mensen huilen. Wil jij daarbij zijn?' is wél te beantwoorden.

Zegt je kind nee, respecteer dat en bied een alternatief aan: een eigen afscheid thuis, een tekening die meegaat in de kist, of samen kijken naar foto's op het moment dat de uitvaart plaatsvindt. Zegt je kind ja, dan begint het echte werk: het scenario doornemen.

Vertel het scenario vooraf, stap voor stap

• ✦Waar jullie naartoe gaan en hoe het gebouw eruitziet.
• ✦Dat er een kist staat, of die open of dicht is, en hoe oma eruitziet als het kind haar mag zien: bleek, koud, stil, alsof ze slaapt maar niet wakker wordt.
• ✦Dat volwassenen hard kunnen huilen, ook papa. Dat dat mag en niet betekent dat er iets ergs gebeurt.
• ✦Hoe lang het ongeveer duurt en wanneer er koffie en koek is — kleuters denken in blokjes tijd.
• ✦Wat er daarna gebeurt: begraven in de grond, of cremeren. Leg cremeren feitelijk uit: het lichaam wordt heel warm gemaakt tot er alleen as overblijft. Voelen doet dat niet meer, want haar lichaam werkt niet meer.

Geef je kind een taakje

Een rol maakt van toekijken meedoen. Een tekening die op de kist gelegd wordt, een schelp uit de zak, een bloem uitdelen bij de ingang, een liedje uitkiezen dat gedraaid wordt. Het hoeft niets groots te zijn; het gaat erom dat je kind iets kan dóen met wat het voelt. Lees ook: welke woorden je gebruikt bij een kleuter

De dagen erna

Reken erop dat je kind de uitvaart naspeelt. Kisten van blokken, knuffels die doodgaan en weer levend worden, eindeloos dezelfde vraag. Dat is geen morbide gedrag, dat is verwerking. Speel mee, corrigeer niet, en laat het kind bepalen hoe vaak het spel herhaald wordt.

Een voorleesverhaal geeft in deze periode structuur: hetzelfde boek, hetzelfde ritme, elke avond. Het kind praat over het personage en bedoelt zichzelf. Bekijk het prentenboek

“Een kind dat mocht kiezen, draagt later een herinnering. Een kind dat niets wist, draagt een schrik.”